Nafaka Nedir ve Türleri Nelerdir?
Nafaka, boşanma veya ayrılık durumunda ekonomik açıdan daha zayıf durumda kalan tarafın ya da çocukların geçiminin sağlanması amacıyla hükmedilen aylık ödemelerdir. Türk Medeni Kanunu kapsamında üç temel nafaka türü vardır:
- Tedbir nafakası: Dava devam ederken geçici olarak bağlanan nafakadır. Talep üzerine ya da hâkimin re'sen kararıyla belirlenir.
- İştirak nafakası: Velayeti verilmeyen ebeveynin çocuk için ödediği aylık katkıdır. Çocuğun 18 yaşına kadar devam eder.
- Yoksulluk nafakası: Boşanma nedeniyle yoksulluğa düşen eşe bağlanan nafakadır. Süresiz ya da belirli sürelidir.
İştirak Nafakası: Mahkeme Neye Bakar?
Çocuk nafakasını belirlerken hâkim, TMK m.182 çerçevesinde şu kriterleri değerlendirir:
- Velayeti alan ebeveynin geliri ve ekonomik durumu
- Nafakayı ödeyecek ebeveynin net geliri ve yaşam giderleri
- Çocuğun yaşı, eğitim düzeyi ve özel ihtiyaçları (sağlık, ekstra eğitim vs.)
- Çocuğun içinde bulunduğu yaşam standardı ve ailenin alışkın olduğu yaşam düzeyi
Türkiye'deki uygulamaya göre iştirak nafakası genellikle nafakayı ödeyen ebeveynin net gelirinin yaklaşık %20-25'i civarında belirlenmektedir; ancak bu oranlar katı değildir ve somut koşullara göre değişir.
Yoksulluk Nafakası: Koşullar ve Hesaplama
Boşanma nedeniyle yoksulluğa düşecek olan eş, yoksulluk nafakası talep edebilir. Ancak bu hakkın doğması için bazı şartlar aranmaktadır:
- Boşanma, talep eden tarafın ağır kusurundan kaynaklanmamalıdır
- Nafaka talep eden taraf, boşanma nedeniyle gerçekten yoksulluğa düşecek olmalıdır
- Nafaka miktarı, ödeyecek tarafın mali gücünü aşmamalıdır
Nafaka Artırım Davası
Nafaka kararının verildiği tarihten sonra ekonomik koşullar değişebilir. TMK m.176/4 gereğince nafakada artırım ya da azaltım talep edilebilir. Artırım için başvurulabilecek başlıca gerekçeler:
- TÜFE artışı: Nafaka kararında artış oranı belirlenmemişse TÜFE'ye göre artırım davası açılabilir. Sözleşmede açık bir artış kaydı varsa dava şart değildir.
- Nafaka ödeyen tarafın gelirinde kayda değer artış
- Çocuğun artan ihtiyaçları (özel okul, sağlık masrafı vs.)
- Hayat pahalılığının nafakayı gerçek değerinin çok altına düşürmesi
Nafaka Ödenmezse Ne Olur?
Nafaka yükümlüsü ödeme yapmıyorsa nafaka alacaklısı icra takibi başlatabilir. Nafaka icrasında; her ay biriken nafaka, birikmiş nafakalar ve icra masrafları takip konusu yapılabilir. Üstelik nafaka borçlusunun mal varlığına, maaşına ve banka hesaplarına haciz uygulanabilir.
Bunun yanı sıra, nafakayı ödememek tazyik hapsi uygulamasına da konu olabilir. Bu hal, nafaka borcunu diğer borçlardan daha ciddi bir yükümlülük haline getirir.
Nafakayı ödememeyin; bunun yerine durumunuzu mahkemeye bildirerek nafaka azaltım davası açın. Ekonomik durumunuzun değiştiğini ispatlayan belgelerle (işten çıkış bildirimi, işsizlik maaşı vs.) mahkemeden nafakanın geçici olarak durdurulmasını ya da azaltılmasını talep edebilirsiniz.
Yoksulluk nafakası, nafaka alacaklısının yeniden evlenmesi, refahının artması veya hayatını kaybetmesiyle sona erer. Bu koşulun gerçekleştiğini ispatlayarak nafakayı mahkeme kararıyla sonlandırabilirsiniz.
Kanunda belirli bir süre zorunluluğu yoktur. Koşulların değiştiğine dair yeterli delil varsa her zaman dava açılabilir. Ancak mahkemeler çok kısa aralıklarla açılan davaları pek olumlu karşılamaz.
Nafaka Konusunda Hukuki Destek Alın
Nafaka miktarının artırımı, azaltımı veya sona erdirilmesi için hukuki değerlendirme talep edin.